ඉරාන-ඊශ්‍රායල මහා යුද්ධය 2026: ලෝකයම සලිත කළ ප්‍රධාන සිදුවීම් සහ ගෝලීය ආර්ථික බලපෑම

 

වර්තමාන ලෝක දේශපාලනයේ වඩාත්ම අවදානම් සහගත පුවත බවට පත්ව ඇත්තේ මැදපෙරදිග කලාපයේ ඇවිලී ඇති මහා යුද්ධයයි. ඇමරිකාව සහ ඊශ්‍රායලය එක්ව ඉරානයට එල්ල කරන ප්‍රහාර සහ ඊට එරෙහිව ඉරානය දක්වන ප්‍රචණ්ඩකාරී ප්‍රතිචාරය හේතුවෙන් මුළු මහත් ලෝකයම දැවැන්ත අර්බුදයකට මුහුණ දී සිටී.

යුද්ධයේ ආරම්භය සහ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථාන

මෙම ගැටුම වර්ධනය වූ ආකාරය කාලානුක්‍රමිකව මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය:

• 2026 පෙබරවාරි අග භාගය: ඉරානයේ න්‍යෂ්ටික වැඩපිළිවෙළ සහ කලාපීය සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලට දක්වන සහය මුල් කරගනිමින් ඊශ්‍රායලය සහ ඇමරිකාව සිය ඒකාබද්ධ මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය.

• පෙබරවාරි 28 - මහා ප්‍රහාරය: ටෙහෙරාන් නුවර ඇතුළු ඉරානයේ ප්‍රධාන මිලිටරි මධ්‍යස්ථාන ඉලක්ක කර ගනිමින් ඇමරිකානු සහ ඊශ්‍රායල ගුවන් හමුදා දැවැන්ත ගුවන් ප්‍රහාර මාලාවක් දියත් කළේය.

• අයතුල්ලා අලි කමේනිගේ නික්මයාම: මෙම ප්‍රහාර අතරතුර ඉරානයේ උත්තරීතර නායක අයතුල්ලා අලි කමේනි ඝාතනය වීම මුළු ලෝකයම මවිතයට පත් කළ සිදුවීමක් විය.

• නව නායකත්වය: 2026 මාර්තු 8 වන දින, කමේනිගේ පුත් මොජ්ටාබා කමේනි (Mojtaba Khamenei) නව උත්තරීතර නායකයා ලෙස පත් කරගන්නා ලදී.

අසල්වැසි රටවල ඇමරිකානු කඳවුරුවලට ඉරාන ප්‍රහාර

තම රටට එල්ල වූ ප්‍රහාරවලට පිළිතුරු ලෙස ඉරානය විසින් අසල්වැසි රටවල් රැසක පිහිටි ඇමරිකානු හමුදා කඳවුරු ඉලක්ක කර ගනිමින් දැවැන්ත මිසයිල සහ ඩ්‍රෝන ප්‍රහාර මාලාවක් දියත් කර ඇත:

• කටාර්: අල් උඩෙයිඩ් (Al Udeid) ගුවන් කඳවුරට එල්ල වූ ප්‍රහාරවලින් දැඩි හානි සිදුව ඇති බව වාර්තා වේ.

• බහරේන්: ඇමරිකානු පස්වන නාවික බලඇණිය (5th Fleet) ස්ථාපිත කර ඇති මූලස්ථානය වෙත ඉරාන මිසයිල පතිත වී ඇත.

• එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය: අල් දෆ්රා (Al Dhafra) ගුවන් කඳවුර ඉලක්ක කර ගනිමින් ඉරානය ප්‍රහාර එල්ල කර තිබේ.

• ඉරාකය සහ සිරියාව: මෙම රටවල පිහිටි කුඩා ඇමරිකානු හමුදා මුරපොළවල් රැසකට ඉරාන හිතවාදී සන්නද්ධ කණ්ඩායම් හරහා ප්‍රහාර එල්ල වී ඇත.

ඇමරිකානු ප්‍රහාර හමුවේ ඉරාන නාවික හමුදාව පසුබෑමට

ගුවන් ප්‍රහාරවලට අමතරව, පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපයේදී ඇමරිකානු නාවික හමුදාව සහ ඉරාන නාවික හමුදාව අතර දරුණු ගැටුම් ඇති විය. එහිදී ඇමරිකානු හමුදාව විසින් ඉරානයට අයත් ප්‍රධාන යුධ නැව් කිහිපයක්ම මුහුදුබත් කර ඇති බව තහවුරු වී ඇත. විශේෂයෙන්ම ඉරාන විප්ලවීය ආරක්ෂක බලකායට (IRGC) අයත් නෞකා මෙහිදී වැඩි වශයෙන් විනාශයට පත්ව තිබේ.

ලෝක ආර්ථිකයට ඇතිවන බලපෑම

මෙම යුද්ධය හුදෙක් කලාපීය සටනක් නොව, ගෝලීය ආර්ථිකයට සෘජුවම බලපාන කරුණකි:

1. බොරතෙල් මිල ඉහළ යාම: හෝමුස් සමුද්‍ර සන්ධිය යුද කලාපයක් වීම නිසා ලෝක තෙල් සැපයුම අඩාල වී ඇති අතර බොරතෙල් බැරලයක මිල ඩොලර් 100 සීමාව ඉක්මවා ගොස් තිබේ.

2. ගෝලීය උද්ධමනය: බලශක්ති මිල ඉහළ යාම නිසා භාණ්ඩ හා සේවා ප්‍රවාහන ගාස්තු ඉහළ ගොස් ඇති අතර, මෙය ලොව පුරා රටවල උද්ධමනය ඉහළ යාමට හේතු වී ඇත.

3. කොටස් වෙළඳපොළ කඩා වැටීම: ලොව ප්‍රධාන කොටස් වෙළඳපොළවල් දැවැන්ත අස්ථාවරත්වයකට පත්ව ඇති අතර ආයෝජකයින් ආරක්ෂිත ආයෝජන වෙත යොමු වෙමින් පවතී.

4. සැපයුම් දාම බිඳවැටීම: මැදපෙරදිග ගුවන් සහ මුහුදු මාර්ග අවහිර වීම නිසා ආසියාව සහ යුරෝපය අතර සිදුවන වෙළඳාමට දැඩි බාධා පැමිණ ඇත.

ඉදිරි දින කිහිපය ලෝක සාමය සම්බන්ධයෙන් ඉතා තීරණාත්මක වනු ඇත. දේශපාලන විසඳුමකට වඩා මිලිටරිමය විසඳුමකට පාර්ශවකරුවන් යොමු වීම ලෝක ජනතාවගේ දැඩි කනස්සල්ලට හේතු වී තිබේ.

#IranIsraelWar2026 #USMilitary #MiddleEastCrisis #OilPrices #Khamenei #GlobalEconomy #BreakingNews #LankaUpdate